Składka zdrowotna w Polsce jest co do zasady obowiązkowa i dotyczy m.in. pracowników, zleceniobiorców, przedsiębiorców, emerytów oraz rencistów. Obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego wynika z ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Jeśli dana osoba ma kilka tytułów do ubezpieczenia zdrowotnego, składka jest co do zasady opłacana z każdego z nich odrębnie.

Przepisy przewidują jednak wyjątki. Brak obowiązku opłacania składki z danego tytułu może dotyczyć określonych osób i konkretnych tytułów do ubezpieczenia, np. działalności gospodarczej. W praktyce oznacza to, że dana osoba może nie opłacać składki zdrowotnej z jednego tytułu, ale nadal może podlegać ubezpieczeniu zdrowotnemu z innego tytułu, np. jako pracownik, emeryt albo rencista.

Polskie prawo wskazuje kilka sytuacji, w których składka zdrowotna nie musi być opłacana z określonego tytułu. Nie zależy to jednak wyłącznie od wykonywanego zawodu, ale przede wszystkim od statusu danej osoby, źródła przychodu i spełnienia ustawowych limitów.

Kto nie płaci składki zdrowotnej w wybranych sytuacjach? Zwolnienie może dotyczyć m.in.:

• emerytów i rencistów prowadzących działalność gospodarczą (przy spełnieniu dodatkowych warunków) – jeśli ich emerytura lub renta nie przekracza minimalnego wynagrodzenia, a dodatkowo spełniają jeden z warunków dotyczących przychodów z działalności albo formy opodatkowania;
• osób z umiarkowanym albo znacznym stopniem niepełnosprawności prowadzących działalność gospodarczą – jeśli spełniają warunki dotyczące limitu miesięcznych przychodów albo rozliczają podatek w formie karty podatkowej;
• niektórych przedsiębiorców rozliczających działalność ryczałtem – jeśli jednocześnie pracują na etacie, a ich wynagrodzenie i przychody z działalności mieszczą się w limitach określonych w ustawie;
• osób pobierających zasiłek macierzyński – jeśli wysokość zasiłku nie przekracza miesięcznie kwoty świadczenia rodzicielskiego.

Emeryci i renciści co do zasady podlegają ubezpieczeniu zdrowotnemu, a składka od emerytury lub renty jest potrącana z wypłacanego świadczenia. Jeśli jednak emeryt albo rencista prowadzi działalność gospodarczą, w określonych sytuacjach może nie opłacać składki zdrowotnej właśnie z tego tytułu.

Zwolnienie z opłacania składki zdrowotnej z działalności może przysługiwać, gdy:

• świadczenie emerytalne lub rentowe nie przekracza miesięcznie kwoty minimalnego wynagrodzenia,
• a dodatkowo spełniony jest jeden z dwóch warunków: przychody z działalności nie przekraczają miesięcznie 50% kwoty najniższej emerytury albo podatek dochodowy jest opłacany w formie karty podatkowej.

Od 1 stycznia 2026 r. minimalne wynagrodzenie za pracę wynosi 4806 zł brutto. To właśnie do tej kwoty należy odnosić pierwszy z warunków dotyczących wysokości emerytury lub renty.

Zwolnienie dotyczy składki zdrowotnej z działalności gospodarczej, a nie automatycznie wszystkich możliwych tytułów do ubezpieczenia. Jeśli emeryt lub rencista uzyskuje dodatkowe przychody np. z pracy na etacie, składka zdrowotna może być naliczana od tego tytułu odrębnie.

Przedsiębiorcy rozliczający się ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych co do zasady opłacają składkę zdrowotną. Jej wysokość zależy od rocznych przychodów oraz przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw za IV kwartał poprzedniego roku.

Limit 60 000 zł przychodu rocznie nie oznacza automatycznego braku obowiązku opłacania składki zdrowotnej. Jest to jeden z progów, według których ustala się wysokość składki u ryczałtowców. Dla ryczałtu obowiązują trzy progi przychodowe: do 60 000 zł, powyżej 60 000 zł do 300 000 zł oraz powyżej 300 000 zł.

Brak obowiązku opłacania składki zdrowotnej z działalności może dotyczyć szczególnej sytuacji, w której przedsiębiorca:

• jednocześnie pozostaje w stosunku pracy,
• jego miesięczna podstawa wymiaru składek społecznych z etatu nie jest wyższa niż minimalne wynagrodzenie obowiązujące 1 stycznia danego roku,
• uzyskuje z działalności dodatkowe przychody nie wyższe niż 50% minimalnego wynagrodzenia,
• opłaca od tych przychodów podatek w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych.

Do zwolnienia z opłacania składki zdrowotnej z działalności może uprawniać orzeczony znaczny lub umiarkowany stopień niepełnosprawności. Lekki stopień niepełnosprawności nie daje takiego prawa na podstawie tych przepisów.

Osoba z umiarkowanym albo znacznym stopniem niepełnosprawności może nie opłacać składki zdrowotnej z działalności gospodarczej, jeśli:

• przychody z tego tytułu nie przekraczają miesięcznie 50% kwoty najniższej emerytury,
• albo opłaca podatek dochodowy w formie karty podatkowej (zgodnie z art. 82. Ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych).

Zwolnienie dotyczy składki zdrowotnej z określonego tytułu, przede wszystkim działalności gospodarczej. Nie znosi automatycznie innych obowiązków wobec ZUS ani nie obejmuje każdego źródła przychodu.

Przepisy przewidują także zwolnienie dla osoby, której zasiłek macierzyński nie przekracza miesięcznie kwoty świadczenia rodzicielskiego. Zwolnienie dotyczy składki z tytułu działalności gospodarczej albo współpracy przy działalności.

Świadczenie rodzicielskie wynosi 1000 zł. Przysługuje osobom sprawującym opiekę nad dzieckiem, które z powodu swojej sytuacji zawodowej nie mogą skorzystać z zasiłku macierzyńskiego lub uposażenia macierzyńskiego, np. osobom bezrobotnym, studentom czy osobom pracującym na umowę o dzieło.

Jeśli zasiłek macierzyński nie przekracza tej kwoty, osoba spełniająca warunki wskazane w ustawie może nie opłacać składki zdrowotnej z działalności. Warto jednak pamiętać, że każdą sytuację należy ocenić indywidualnie, zwłaszcza jeśli osoba ma kilka tytułów do ubezpieczenia zdrowotnego.