Ubezpieczający – kto to? Różnice między ubezpieczającym a ubezpieczonym

Materiał marketingowy

W dokumentach ubezpieczeniowych łatwo pogubić się w podobnie brzmiących pojęciach. Jednym z najważniejszych jest ubezpieczający. Kto to? To właśnie on zawiera umowę ubezpieczenia z ubezpieczycielem i zobowiązuje się do opłacania składki. Z kolei ubezpieczony to osoba lub podmiot objęty ochroną. Czasem obie funkcje pełni ta sama osoba, ale nie zawsze.

Kim jest ubezpieczający? W skrócie:

Ubezpieczający to strona umowy z towarzystwem ubezpieczeniowym – podpisuje umowę i odpowiada za zapłatę składki.

Ubezpieczony to ten, którego życie, zdrowie, majątek albo odpowiedzialność cywilna są objęte ochroną.

Jeśli kupujesz polisę dla siebie, najczęściej jesteś jednocześnie ubezpieczającym i ubezpieczonym. Jeśli jednak zawierasz umowę dla kogoś innego, te role się rozdzielają.

Ubezpieczający – kto to i jak dokładnie brzmi definicja?

Ubezpieczający to podmiot, który zawiera umowę ubezpieczenia i przyjmuje na siebie obowiązek zapłaty składki. Może nim być osoba fizyczna, firma albo jednostka organizacyjna. To on wybiera zakres ochrony i składa oświadczenia potrzebne do zawarcia umowy. 

Ubezpieczający może zawrzeć polisę na własny rachunek albo na cudzy rachunek. Ten drugi wariant występuje np. wtedy, gdy rodzic kupuje dziecku polisę szkolną, pracodawca obejmuje pracowników ubezpieczeniem grupowym albo jedna osoba kupuje polisę na życie dla bliskiego. W takiej sytuacji ubezpieczający płaci składkę, ale ochroną objęty jest ktoś inny.

Przykład

Pani Jola wykupiła synowi polisę zdrowotną przed rozpoczęciem roku szkolnego. To ona wypełniła wniosek, zaakceptowała warunki i opłaca składkę, więc jest ubezpieczającą. Ochroną objęty jest jednak jej syn – to on jest ubezpieczonym.

Ubezpieczony – co to znaczy i czym różni się od ubezpieczającego?

Ubezpieczony to osoba objęta ochroną wynikającą z umowy. To właśnie jego życia, zdrowia, mienia albo odpowiedzialności cywilnej dotyczy polisa. W prostych polisach indywidualnych ubezpieczający i ubezpieczony to zwykle ta sama osoba. W innych przypadkach – niekoniecznie.

Jakie są kluczowe różnice między ubezpieczającym a ubezpieczonym?

• Rola w umowie: ubezpieczający zawiera umowę i odpowiada za składkę, a ubezpieczony korzysta z ochrony.
• Odpowiedzialność finansowa: roszczenie o zapłatę składki przysługuje ubezpieczycielowi co do zasady wobec ubezpieczającego.
• Możliwość łączenia ról: jedna osoba może być jednocześnie ubezpieczającym i ubezpieczonym – np. gdy sama kupuje polisę mieszkaniową albo polisę na życie.
• Zakres uprawnień: ubezpieczający jako strona umowy podejmuje decyzje dotyczące polisy, ale w ubezpieczeniu na cudzy rachunek również ubezpieczony ma własne uprawnienia, np. może żądać informacji o umowie i – co do zasady – dochodzić należnego świadczenia bezpośrednio od ubezpieczyciela.

Dobrym przykładem jest ubezpieczenie grupowe w pracy. Pracodawca zawiera umowę i opłaca składkę lub organizuje jej pobór – jest więc ubezpieczającym. Pracownicy są ubezpieczonymi, bo to ich dotyczy ochrona.

Z kolei przy ubezpieczeniu assistance lub NNW w samochodzie ochroną mogą być objęci także kierowca i pasażerowie – zgodnie z definicjami zawartymi w Ogólnych Warunkach Ubezpieczenia (OWU).

Prawa ubezpieczającego w umowie ubezpieczenia

Skoro wiemy już, kim jest ubezpieczający, czas przejść do jego praw. Jako strona umowy ma prawo do pełnej informacji o warunkach polisy – w szczególności o zakresie ochrony, sumie ubezpieczenia lub sumie gwarancyjnej, wyłączeniach odpowiedzialności i zasadach wypłaty świadczeń. Właśnie dlatego przed podpisaniem umowy warto przeczytać OWU i sprawdzić, co rzeczywiście obejmuje polisa.

Jakie uprawnienia przysługują ubezpieczającemu?

• Prawo do informacji: o warunkach ubezpieczenia, zakresie ochrony, sumie ubezpieczenia i wyłączeniach odpowiedzialności.
• Prawo do odstąpienia od umowy 
• Prawo do wskazania uposażonego: w ubezpieczeniach na życie można (w zależności od zapisów OWU) wskazać osobę, która otrzyma świadczenie po śmierci ubezpieczonego.
• Prawo do otrzymania dokumentów: w tym polisy, OWU i innych dokumentów związanych z umową.
• Prawo do wnioskowania o zmiany: np. o rozszerzenie ochrony lub dostosowanie umowy do nowej sytuacji życiowej – w granicach przewidzianych przez produkt i OWU.

Ważnym uprawnieniem jest prawo do odstąpienia od umowy. Jeśli polisa została zawarta na okres dłuższy niż 6 miesięcy, konsument ma na to 30 dni, a przedsiębiorca 7 dni od dnia zawarcia umowy. Jeżeli ubezpieczyciel nie poinformował konsumenta o tym prawie najpóźniej przy zawarciu umowy, termin 30 dni zaczyna biec dopiero od momentu, gdy konsument dowiedział się o możliwości odstąpienia. Jeżeli jednak umowa ubezpieczenia została zawarta na odległość (np. przez internet lub telefon), konsument może odstąpić od niej bez podawania przyczyny w terminie 30 dni od dnia poinformowania go o zawarciu umowy albo od dnia potwierdzenia wymaganych informacji, jeśli nastąpiło ono później. Trzeba jednak pamiętać, że odstąpienie nie zwalnia z zapłaty składki za okres, w którym ochrona już działała.

W polisach na życie ubezpieczający może wskazać jedną lub więcej osób uposażonych, czyli tych, które dostaną świadczenie po śmierci ubezpieczonego. Co do zasady może też później zmienić to wskazanie. Jeżeli jednak umowa została zawarta na cudzy rachunek, do wykonywania tego uprawnienia potrzebna jest uprzednia zgoda ubezpieczonego.

Obowiązki ubezpieczającego wobec ubezpieczyciela

Prawa idą w parze z obowiązkami. Ich niedopełnienie może spowodować odmowę wypłaty świadczenia albo ustanie ochrony, dlatego warto znać je jeszcze przed podpisaniem umowy.

Jakie zobowiązania ciążą na ubezpieczającym?

1. Terminowe opłacanie składki – to podstawowy obowiązek ubezpieczającego.
2. Podawanie prawdziwych i pełnych informacji – zwłaszcza o okolicznościach, o które ubezpieczyciel pyta przed zawarciem umowy.
3. Zgłaszanie zmian wpływających na ryzyko – jeśli taki obowiązek przewiduje umowa lub OWU; zasada ta nie dotyczy ubezpieczeń na życie.
4. Przechowywanie dokumentów i współpraca przy obsłudze polisy – np. przy zgłaszaniu szkody lub dochodzeniu świadczenia.

Przykład:

Pan Marek kupuje polisę mieszkaniową i we wniosku deklaruje, że dom jest zamieszkany przez cały rok i ma sprawną instalację alarmową. Jeśli te informacje okażą się nieprawdziwe, a właśnie z nimi ubezpieczyciel wiązał ocenę ryzyka, może to wpłynąć na odpowiedzialność ubezpieczyciela za szkodę.

Warto też pamiętać, że skutki nieopłacenia składki zależą od tego, co wynika z ustawy, umowy i OWU. Co do zasady ochrona zaczyna się nie wcześniej niż dzień po zapłacie składki lub jej pierwszej raty, chyba że strony umówiły się inaczej. Przy ratach samo opóźnienie nie zawsze automatycznie kończy ochronę – zwykle znaczenie ma także odpowiednie wezwanie do zapłaty i postanowienia umowy.

Praktyczne przykłady – kto jest ubezpieczającym w różnych sytuacjach?

Jak wygląda relacja ubezpieczający–ubezpieczony w różnych typach ubezpieczeń?

1. Ubezpieczenie samochodu. Gdy właściciel auta sam kupuje polisę OC lub AC, zazwyczaj jest jednocześnie ubezpieczającym i ubezpieczonym. Ale wyobraź sobie inną sytuację: Anna pomaga ojcu i zawiera polisę dla samochodu zarejestrowanego na niego. To Anna podpisuje umowę i płaci składkę, więc jest ubezpieczającą, natomiast majątek objęty ochroną należy do ojca.
2. Polisa na życie dla bliskiej osoby. Jeśli mąż zawiera polisę na życie żony na cudzy rachunek, to on występuje jako ubezpieczający, a żona jako ubezpieczona. W takim modelu szczególne znaczenie ma zgoda ubezpieczonej oraz to, kto został wskazany jako uposażony.
3. Ubezpieczenie kredytu hipotecznego. Często kredytobiorca kupuje polisę na życie jako zabezpieczenie spłaty zobowiązania. Wtedy zwykle sam jest ubezpieczającym i ubezpieczonym, a bank bywa wskazany jako uposażony albo uprawniony do otrzymania świadczenia do wysokości pozostałego zadłużenia.

Kto otrzymuje odszkodowanie – ubezpieczający czy ubezpieczony?

Odpowiedź zależy od rodzaju ubezpieczenia i treści umowy. Nie ma jednej zasady dla wszystkich polis.

1. W ubezpieczeniu OC świadczenie nie trafia do ubezpieczającego ani do ubezpieczonego, lecz do poszkodowanej osoby trzeciej. Taki jest sens tego ubezpieczenia – ma ono chronić sprawcę przed finansowymi skutkami szkody wyrządzonej innym.
2. W ubezpieczeniach majątkowych, takich jak AC, odszkodowanie trafia co do zasady do osoby uprawnionej z umowy – najczęściej tej, której interes majątkowy jest objęty ochroną. Czasem pieniądze mogą zostać wypłacone bezpośrednio warsztatowi albo leasingodawcy, jeśli tak przewiduje umowa.
3. W ubezpieczeniu NNW świadczenie otrzymuje zazwyczaj ubezpieczony, czyli osoba, która doznała uszczerbku na zdrowiu. Jeśli więc pani Jola opłaca córce polisę szkolną, sama pozostaje ubezpieczającą, ale świadczenie z tytułu nieszczęśliwego wypadku dotyczy córki jako ubezpieczonej.
4. W ubezpieczeniach na życie sytuacja zależy od rodzaju zdarzenia. Jeśli ubezpieczony żyje i dochodzi np. do poważnego zachorowania objętego umową, świadczenie zwykle otrzymuje on sam. Jeśli natomiast umowa dotyczy śmierci ubezpieczonego, wypłata trafia do osoby uposażonej wskazanej w polisie. Gdy w chwili śmierci nie ma osoby uprawnionej, świadczenie przypada najbliższej rodzinie ubezpieczonego w kolejności określonej w OWU, chyba że umowa stanowi inaczej.

Dlatego przy każdej polisie warto dokładnie sprawdzić nie tylko, kto jest ubezpieczającym i ubezpieczonym, ale też kto jest uprawniony do otrzymania świadczenia. To właśnie te trzy role najczęściej decydują o tym, kto może zgłosić roszczenie i kto ostatecznie dostanie pieniądze.